طرح مصباح الهدی یکی از برنامه‌های فرهنگی-تربیتی مصوب وزارت آموزش‌وپرورش است که با هدف آشنایی دانش‌آموزان با سیره، زندگی‌نامه و سبک زندگی چهارده معصوم (ع) در مدارس ابتدایی و متوسطه سراسر کشور اجرا می‌شود. هر سال تحصیلی، یکی از معصومین به‌عنوان محور اصلی طرح انتخاب شده و مدارس موظف‌اند با استفاده از تمام ظرفیت‌های فرهنگی، هنری و آموزشی خود، شخصیت آن بزرگوار را در قالب فعالیت‌های متنوع به دانش‌آموزان معرفی کنند. در این راهنمای جامع، مبنای رسمی طرح، ۶ مرحله اجرای اصولی، تقویم چرخش معصومین، ده‌ها ایده خلاقانه و نمونه بنر آماده را یکجا می‌بینید.
واژه «مصباح الهدی» به معنای «چراغ هدایت» است — درست همان‌طور که در بطن نام این طرح نمایان است، هدف اصلی آن روشن‌کردن مسیر معنوی و اعتقادی دانش‌آموزان از طریق آشنایی عمیق با سیره اهل‌بیت (ع) است. این طرح در چارچوب منویات مقام معظم رهبری پیرامون لزوم توسعه و ترویج سبک زندگی اسلامی، و تاکیدات وزارت آموزش‌وپرورش برای عملی‌کردن سیره رفتاری و اخلاقی پیامبر اکرم (ص) و اهل‌بیت عصمت و طهارت (ع)، در مدارس سراسر کشور اجرا می‌شود.
🎙️ سند رسمی: حجت‌الاسلام محمدحسین پورثانی، معاون پرورشی و فرهنگی وزارت آموزش و پرورش، در گفت‌وگو با خبرگزاری پانا تصریح کرده است: «طرح مصباح‌الهدی با محوریت شناخت ائمه هدی (علیهم‌السلام) در آموزش و پرورش، در حال اجرا است.» این طرح در کنار برنامه‌هایی مانند «سه‌شنبه‌های امام‌زمانی» و محتوای کتاب درسی پیام‌های آسمانی، بخشی از راهبرد کلان وزارتخانه برای تعمیق شناخت دانش‌آموزان از اهل‌بیت (ع) محسوب می‌شود.
چه مدارسی موظف به اجرا هستند؟ طبق بخشنامه‌های ابلاغی، مدارس ابتدایی و متوسطه (اول و دوم) در سراسر کشور موظف‌اند با استفاده از تمام ظرفیت‌های موجود — از جمله زنگ‌های پرورشی، ساعات فوق‌برنامه، شورای دانش‌آموزی و همکاری انجمن اولیا و مربیان — نسبت به اجرای این طرح اقدام کنند. مسئولیت اصلی اجرا معمولاً بر عهده معاون پرورشی یا مربی پرورشی است. برای آشنایی با مشارکت شورای دانش‌آموزی در چنین طرح‌هایی، راهنمای وظایف شورای دانش‌آموزی را هم بخوانید.
🕌 آشنایی عمیق دانش‌آموزان با زندگی‌نامه، سیره عملی و اخلاقی چهارده معصوم (ع)
❤️ تقویت و تعمیق اعتقادات دینی و ایجاد فضای انس و محبت با اهل‌بیت (ع)
🗣️ پاسخگویی به سوالات دینی و مذهبی دانش‌آموزان به زبان ساده و قابل فهم
🛡️ بصیرت‌افزایی و مقابله با آسیب‌های ناشی از تهاجم فرهنگی
🇮🇷 ترویج سبک زندگی ایرانی-اسلامی در میان دانش‌آموزان و فرهنگیان
🌱 پرورش روحیه مطالعه و پژوهش پیرامون فرهنگ و سیره اهل‌بیت (ع)
در این طرح، هر سال تحصیلی تمامی دانش‌آموزان مدارس با زندگی‌نامه، احادیث، سبک و سیره زندگی یکی از چهارده معصوم آشنا می‌شوند. معصوم محوری هر سال از طریق بخشنامه رسمی به مدارس ابلاغ می‌شود. جدول زیر ترتیب معمول چرخش (بر اساس روند سنوات اخیر) را نشان می‌دهد؛ توجه داشته باشید که مرجع نهایی و قطعی همیشه بخشنامه سال جاری استان/منطقه شماست:
| ردیف | معصوم | لقب مشهور |
|---|---|---|
| ۱ | حضرت محمد (ص) | خاتم‌الانبیاء |
| ۲ | حضرت فاطمه زهرا (س) | ام‌ابیها، صدیقه کبری |
| ۳ | امام علی (ع) | امیرالمومنین |
| ۴ | امام حسن مجتبی (ع) | کریم اهل‌بیت |
| ۵ | امام حسین (ع) | سیدالشهدا |
| ۶ | امام سجاد (ع) | زین‌العابدین |
| ۷ | امام باقر (ع) | باقرالعلوم |
| ۸ | امام صادق (ع) | صادق آل‌محمد |
| ۹ | امام موسی کاظم (ع) | باب‌الحوائج |
| ۱۰ | امام رضا (ع) | عالم آل‌محمد، ثامن‌الحجج |
| ۱۱ | امام جواد (ع) | تقی |
| ۱۲ | امام هادی (ع) | علی نقی |
| ۱۳ | امام حسن عسکری (ع) | زکی |
| ۱۴ | امام زمان (عج) | حجت، ولی‌عصر، مهدی موعود |
💡 معصومی که امسال (۱۴۰۵-۱۴۰۶) به‌عنوان محور طرح انتخاب شده باشد را حتماً از بخشنامه رسمی اداره منطقه یا سایت وزارت آموزش و پرورش (medu.ir) استعلام بگیرید، چون ترتیب چرخش می‌تواند بر اساس تصمیم ستاد استانی جابه‌جا شود. برای معصوم سال خودتان، جدول زمان‌بندی و ایده‌ها را با برنامه سالانه معاون پرورشی هماهنگ کنید.
جدول بالا ترتیب کلی و تاریخی چرخش معصومین را نشان می‌دهد، اما پوستر ابلاغی امسال یک نکته دقیق‌تر دارد: طبق آن، همه ۳۲ استان کشور در دو محور نخست («معصوم اول» و «معصوم دوم») مشترک‌اند — یعنی امسال محور اول پیامبر اکرم (ص) و محور دوم امام زمان (عج) است — اما محور سوم از استانی به استان دیگر فرق می‌کند. جدول زیر همین تفکیک استانی را به‌طور کامل نشان می‌دهد:
| ردیف | استان | معصوم اول | معصوم دوم | معصوم سوم |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | آذربایجان شرقی | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | امام حسن (ع) |
| ۲ | آذربایجان غربی | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | امام حسین (ع) |
| ۳ | اردبیل | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | امام علی (ع) |
| ۴ | اصفهان | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | امام هادی (ع) |
| ۵ | البرز | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | امام جواد (ع) |
| ۶ | ایلام | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | امام کاظم (ع) |
| ۷ | بوشهر | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | امام سجاد (ع) |
| ۸ | شهر تهران | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | امام حسن (ع) |
| ۹ | شهرستان‌های تهران | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | امام باقر (ع) |
| ۱۰ | چهارمحال و بختیاری | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | امام عسکری (ع) |
| ۱۱ | خراسان جنوبی | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | امام صادق (ع) |
| ۱۲ | خراسان رضوی | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | امام کاظم (ع) |
| ۱۳ | خراسان شمالی | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | امام رضا (ع) |
| ۱۴ | خوزستان | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | امام حسن (ع) |
| ۱۵ | زنجان | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | امام حسین (ع) |
| ۱۶ | سمنان | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | امام جواد (ع) |
| ۱۷ | سیستان و بلوچستان | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | امام هادی (ع) |
| ۱۸ | فارس | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | امام عسکری (ع) |
| ۱۹ | قزوین | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | امام صادق (ع) |
| ۲۰ | قم | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | حضرت فاطمه (س) |
| ۲۱ | کردستان | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | امام کاظم (ع) |
| ۲۲ | کرمان | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | امام رضا (ع) |
| ۲۳ | کرمانشاه | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | امام سجاد (ع) |
| ۲۴ | کهگیلویه و بویراحمد | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | امام باقر (ع) |
| ۲۵ | گلستان | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | امام باقر (ع) |
| ۲۶ | گیلان | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | امام حسن (ع) |
| ۲۷ | لرستان | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | امام صادق (ع) |
| ۲۸ | مازندران | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | امام هادی (ع) |
| ۲۹ | مرکزی | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | امام عسکری (ع) |
| ۳۰ | هرمزگان | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | امام باقر (ع) |
| ۳۱ | همدان | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | امام حسین (ع) |
| ۳۲ | یزد | پیامبر (ص) | امام زمان (عج) | امام هادی (ع) |
این پوستر را می‌توانید همین حالا چاپ و روی برد فرهنگی مدرسه نصب کنید. با این حال، چون بخشنامه‌ها گاهی بین استان‌ها یا حتی بین مناطق یک استان تفاوت جزئی پیدا می‌کنند، پیش از برنامه‌ریزی نهایی، محور سوم استان خودتان را با بخشنامه اداره‌کل آموزش‌وپرورش استان یا منطقه هم تطبیق بدهید.
برای اینکه طرح مصباح الهدی صرفاً یک فعالیت سطحی و نمایشی نباشد، بهتر است اجرای آن در ۶ مرحله منسجم برنامه‌ریزی شود. ترتیب و ترکیب این مراحل می‌تواند بسته به امکانات و شرایط مدرسه متغیر باشد، اما پیوستگی و تنوع فعالیت‌ها اجرای آن را واقعاً اثربخش می‌کند:
با حضور مدیر، معاون پرورشی، معلمان علاقه‌مند، امام جماعت مدرسه (در صورت وجود) و نمایندگان اولیا؛ این کارگروه مسئول برنامه‌ریزی، هماهنگی و پیگیری اجرای طرح در طول سال است.
مشخص‌کردن اینکه هر ماه چه فعالیتی (مسابقه، نمایشگاه، سخنرانی) اجرا می‌شود و مستندسازی منظم آن برای ارائه به اداره و افزایش امتیاز کیفی مدرسه.
نصب تابلوهای دیواری، بنر و پوستر با محوریت زندگی‌نامه، احادیث و کرامات معصوم سال در راهروها و کلاس‌ها (نمونه‌ها در بخش ۷).
برگزاری مسابقات کتاب‌خوانی، نقاشی، دل‌نوشته، خوشنویسی، پرسش‌ومسابقه علمی-دینی و نمایش/تئاتر دانش‌آموزی درباره سیره معصوم سال.
دعوت از روحانیون، کارشناسان مهدویت (به‌ویژه در سال محوریت امام زمان عج) یا اساتید حوزه برای سخنرانی‌های کوتاه و پاسخ به سوالات دانش‌آموزان.
برگزاری جشن یا آیین پایانی، تجلیل از دانش‌آموزان برتر مسابقات، و تهیه گزارش مستند از کل فعالیت‌های سال برای بایگانی و ارائه به اداره (بخش ۸).
📌 برای مستندسازی جلسات کارگروه فرهنگی طبق مرحله ۱، از ساختار مشابه صورتجلسه ستاد اقامه نماز الگو بگیرید — هر دو ستاد ذیل شورای مدرسه فعالیت می‌کنند.
یکی از پرتکرارترین سوالات معاونان پرورشی این است: «امسال دقیقاً چه ایده‌ای اجرا کنیم که تکراری نباشد؟» جدول زیر ایده‌های عملی را بر اساس مقطع تحصیلی تفکیک کرده است:
| مقطع | ایده‌های پیشنهادی |
|---|---|
| پیش‌دبستان و ابتدایی | نقاشی موضوعی از نشانه‌های سیره معصوم (مثل کرامت، بخشش)، سفال‌کاری با نام معصوم، اجرای سرود همگانی، نمایش عروسکی داستان‌های ساده از زندگی معصوم، جدول و بازی مناسبتی |
| متوسطه اول | مسابقه پرسش و پاسخ کتبی، تولید نشریه دیواری، برگزاری وبلاگ/پیج مجازی کلاسی درباره معصوم سال، کارگاه احکام مرتبط، دل‌نوشته و انشای موضوعی |
| متوسطه دوم | پژوهش و ارائه کلاسی (سمینار دانش‌آموزی)، مناظره یا میزگرد درباره سیره اجتماعی معصوم، تولید محتوای کوتاه ویدیویی، برگزاری محفل انس با موضوع محوری سال |
| همه مقاطع (مشترک) | بورد «زندگانی معصوم» با تصاویر و حکایات کوتاه، مسابقه خوشنویسی احادیث، نمایشگاه دستاوردهای دانش‌آموزی، دعوت اولیا برای بازدید از نمایشگاه پایانی |
📚 برای هماهنگی این فعالیت‌ها با سایر برنامه‌های پرورشی، راهنمای برنامه سالانه معاون پرورشی را ببینید و برای مشارکت دانش‌آموزان در مسابقات و رأی‌گیری‌ها، راهنمای شورای دانش‌آموزی کمک بگیرید.
تابلوی امام‌شناسی (مصباح الهدی) یکی از بخش‌های دیدنی این طرح در فضای فیزیکی مدرسه است. یک برد استاندارد معمولاً شامل این عناصر است:
در بازدیدهای اداره آموزش‌وپرورش و ارزیابی عملکرد پرورشی مدرسه، سه مستند زیر معمولاً بررسی می‌شود: ۱) صورتجلسه تشکیل کارگروه فرهنگی با ذکر اعضا و مصوبات، ۲) گزارش تصویری فعالیت‌ها (عکس از برد، مسابقات و نمایشگاه)، و ۳) فهرست دانش‌آموزان برگزیده و نحوه تقدیر از آنان. مستندسازی منظم این سه مورد، هم در ارزیابی سالانه معاون پرورشی و هم در امتیازات مرتبط با رتبه‌بندی معلمان (بخش مشارکت در کمیته‌ها و شوراها) تاثیرگذار است.
معاونان و مربیان پرورشی گرامی، اجرای شایسته طرح مصباح الهدی در کنار سایر فعالیت‌های فرهنگی و پرورشی مستلزم برنامه‌ریزی دقیق است. برنامه سالانه معاون پرورشی مدرسه فایل، بر اساس ساحت‌های شش‌گانه سند تحول بنیادین طراحی شده و تقویم اجرایی کاملی برای هماهنگی طرح مصباح الهدی با سایر مناسبت‌ها در اختیارتان می‌گذارد.
جمع‌بندی: طرح مصباح الهدی فرصتی است تا فعالیت‌های فرهنگی مدرسه شما، به‌جای یک اجرای نمایشی و یک‌باره، در قالب یک برنامه منسجم و قابل‌پیگیری دنبال شوند. با تشکیل کارگروه، تدوین تقویم اجرایی، تطبیق محور استانی امسال با بخشنامه منطقه، و مستندسازی منظم — طبق ۶ مرحله این راهنما — هم کیفیت اجرا بالا می‌رود و هم در ارزیابی‌های اداره امتیاز کامل می‌گیرید.
جدیدترین فایلهای رایگان، نکات مدیریتی و تخفیفهای ویژه را از دست ندهید
با عضویت در کانالهای بله و ایتا، از آخرین اخبار، دستورالعملها و فایلهای رایگان مطلع شوید!
عضویت در بله
دیدگاه ها