شیوه‌نامه طرح حامی آموزش و پرورش — متن کامل بند به بند (ابلاغیه ۲۰۰/۳۴۰)

شیوه‌نامه طرح حامی آموزش و پرورش، سندی ۹ صفحه‌ای با ۲۰ بند و ۶ پیوست است که معاونت آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش، با شماره ابلاغیه ۲۰۰/۳۴۰ و تاریخ ۱۴۰۵/۰۴/۱۰، برای اجرای طرح «حامی» ویژه تابستان ۱۴۰۵ به ادارات کل آموزش و پرورش استان‌ها ابلاغ کرده است. اگر برای «طرح حامی چیست و چرا اجرا می‌شود» دنبال یک نمای کلی هستید، بهتر است اول راهنمای کامل طرح حامی آموزش و پرورش را بخوانید؛ اما اگر مدیر، معاون یا کارشناسی هستید که به متن دقیق و بند‌به‌بند شیوه‌نامه نیاز دارید تا هیچ نکته اجرایی از قلم نیفتد، این صفحه برای شماست.

مشخصات ابلاغیه

شماره ابلاغیه	۲۰۰/۳۴۰
تاریخ ابلاغ	۱۴۰۵/۰۴/۱۰
صادرکننده	معاونت آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش
امضاکننده	رضوان حکیم‌زاده، معاون آموزش ابتدایی
مخاطب ابلاغ	مدیرکل آموزش و پرورش استان‌ها
عنوان سند	شیوه‌نامه اجرایی طرح «حامی» ویژه دوره تابستان ۱۴۰۵

مقدمه شیوه‌نامه

شیوه‌نامه با این استدلال شروع می‌شود که تضمین فرصت‌های برابر یادگیری، یکی از مهم‌ترین رسالت‌های نظام تعلیم و تربیت است. بررسی نتایج ارزشیابی پایانی نشان می‌دهد بخشی از دانش‌آموزان دوره ابتدایی برای دستیابی به شایستگی‌های پایه، به حمایت آموزشی و تربیتی هدفمند نیاز دارند. طرح «حامی» بر این باور استوار است که همه دانش‌آموزان توانایی یادگیری، رشد و پیشرفت دارند و تفاوت در سرعت یا شیوه یادگیری نباید به‌منزله ناتوانی تلقی شود.

تابستان به‌عنوان فرصتی برای جبران کاستی‌های یادگیری، تقویت مهارت‌های پایه و آماده‌سازی دانش‌آموزان برای ورود موفق به پایه بالاتر معرفی شده است. از همین رو، این شیوه‌نامه با هدف ساماندهی برنامه‌های آموزشی حمایتی و بهره‌گیری از ظرفیت مدارس، معلمان، خانواده‌ها و سایر ظرفیت‌های آموزشی کشور تدوین شده است.

اهمیت اجرای طرح

شیوه‌نامه اجرای برنامه‌های حمایتی تابستانی را برای هفت ضرورت زیر لازم می‌داند:

• جلوگیری از تداوم فقر یادگیری و تثبیت ضعف‌های آموزشی
• ارتقای مهارت‌های پایه در دروس فارسی، ریاضی و علوم
• تحقق عدالت آموزشی و تربیتی از طریق حمایت هدفمند از دانش‌آموزان نیازمند
• پیشگیری از افت تحصیلی و کاهش تکرار پایه
• افزایش آمادگی دانش‌آموزان برای ورود موفق به پایه بالاتر
• تقویت مشارکت خانواده در فرایند یادگیری
• ایجاد فرصت دوباره برای موفقیت تحصیلی

اهداف طرح (۴ هدف رسمی)

1. بهبود یادگیری دانش‌آموزانی که سطح عملکردشان «نیازمند تلاش بیشتر» است
2. ارتقای شایستگی‌های پایه در دروس فارسی، ریاضی و علوم
3. کاهش شکاف‌های یادگیری و تحقق عدالت آموزشی و تربیتی
4. آماده‌سازی دانش‌آموزان برای آغاز موفق سال تحصیلی جدید

مستندات مرجع شیوه‌نامه

شیوه‌نامه طرح حامی بر پایه پنج سند بالادستی تدوین شده است:

• سند تحول بنیادین آموزش و پرورش
• برنامه هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران
• آیین‌نامه ارزشیابی کیفی-توصیفی دوره ابتدایی
• برنامه‌های کیفیت‌بخشی و عدالت آموزشی و تربیتی وزارت آموزش و پرورش
• سایر قوانین، آیین‌نامه‌ها و بخشنامه‌های مرتبط

جامعه هدف طرح

جامعه هدف این طرح، تمامی دانش‌آموزان دوره ابتدایی هستند که در ارزشیابی پایانی خردادماه، در یک یا چند درس فارسی، ریاضی یا علوم دارای سطح عملکرد «نیازمند تلاش بیشتر» شده‌اند. در صورت وجود ظرفیت، سایر دانش‌آموزانی که به تشخیص شورای مدرسه، معلم یا درخواست خانواده نیازمند حمایت باشند نیز می‌توانند از خدمات طرح بهره‌مند شوند.

اصول اجرای طرح (۹ اصل)

شیوه‌نامه تأکید می‌کند اجرای طرح حامی باید بر این نُه اصل استوار باشد:

1. حفظ کرامت و عزت‌نفس دانش‌آموزان: تمامی فعالیت‌ها باید با حفظ شأن و کرامت دانش‌آموزان انجام شود و از هرگونه برچسب‌زنی یا مقایسه نامناسب که موجب کاهش اعتماد به نفس آنان می‌شود، پرهیز شود.
2. امیدآفرینی و تقویت خودباوری: برنامه‌ها باید بر توانمندی‌های دانش‌آموزان تکیه داشته باشد و با ایجاد تجربه‌های یادگیری موفق، انگیزه، امید و اعتماد‌به‌نفس آنان را تقویت کند.
3. توجه به تفاوت‌های فردی: آموزش‌ها باید متناسب با نیاز، توانایی، سرعت و سبک یادگیری هر دانش‌آموز طراحی و اجرا شود و از ارائه برنامه‌های یکسان برای همه دانش‌آموزان اجتناب شود.
4. تمرکز بر یادگیری مؤثر: فعالیت‌های آموزشی باید بر رفع موانع یادگیری، تثبیت آموخته‌ها و تقویت شایستگی‌های پایه استوار باشد و از تکرار صرف محتوای کتاب‌های درسی پرهیز شود.
5. ایجاد محیط یادگیری مثبت: کلاس‌های حمایتی باید محیطی امن، آرام، بانشاط، مشارکتی و عاری از اضطراب فراهم آورند تا دانش‌آموزان با علاقه در فرایند یادگیری مشارکت کنند.
6. مشارکت فعال خانواده: خانواده‌ها به‌عنوان همراهان اصلی یادگیری، باید در جریان اهداف، برنامه‌ها و روند پیشرفت فرزند خود قرار گیرند و برای حمایت از یادگیری در خانه راهنمایی شوند.
7. استفاده از روش‌های فعال آموزشی: بهره‌گیری از بازی، فعالیت‌های گروهی، حل مسئله، داستان‌ورزی و سایر روش‌های متناسب با ویژگی‌های دانش‌آموزان دوره ابتدایی مورد تأکید است.
8. ارزشیابی برای یادگیری: ارزشیابی باید با هدف شناخت میزان پیشرفت دانش‌آموز، ارائه بازخورد مؤثر و اصلاح فرایند آموزش انجام شود، نه رویکرد صرفاً نتیجه‌محور یا تنبیهی.
9. استفاده از همه ظرفیت‌های آموزشی: در اجرای طرح باید از ظرفیت معلمان، مدیران، دانشجومعلمان، بازنشستگان و سایر ظرفیت‌های قانونی برای توسعه فرصت‌های یادگیری استفاده شود.

محورهای حمایت آموزشی (بند ۱۰)

شیوه‌نامه فعالیت‌های حمایتی مدارس را در سه محور دسته‌بندی می‌کند:

• آموزش حمایتی در کلاس درس (در ساعات رسمی): تکلیف شخصی‌سازی‌شده، آموزش انفرادی هدفمند توسط معلم
• آموزش معکوس / یادگیری ترکیبی (خارج از ساعات رسمی): آموزش‌های مجازی هدفمند، برنامه تقویتی مکمل هدفمند، توانمندسازی اولیا
• کلاس‌های جبرانی خارج از ساعات رسمی: تمرکز بر مسائل و نیازهای آموزشی مشترک، آموزش مبتنی بر گروه‌های همسان، آموزش انفرادی هدفمند

دوره اجرا (بند ۱۱)

مرحله	بازه زمانی
مرحله اول — اجرای اصلی	۱۵ تیر تا پایان مرداد ۱۴۰۵
مرحله دوم — اجرای تکمیلی	۱ تا ۱۵ شهریور ۱۴۰۵

شیوه‌نامه تصریح می‌کند در مرحله دوم، برنامه‌های آموزشی تکمیلی صرفاً برای دانش‌آموزانی اجرا خواهد شد که همچنان نیازمند حمایت آموزشی هستند.

نحوه اجرای طرح (بند ۱۲ — ۸ اقدام)

شیوه‌نامه اجرای طرح را با انعطاف‌پذیری، متناسب با شرایط هر منطقه و مدرسه می‌داند و اقدامات اصلی را چنین برمی‌شمارد:

1. شناسایی و ثبت اطلاعات دانش‌آموزان مشمول
2. نیازسنجی آموزشی و اولویت‌بندی نیازهای یادگیری
3. تشکیل کلاس‌های حمایتی و جبرانی حضوری، و استفاده از بستر مجازی برای غنی‌سازی فرصت‌های یادگیری
4. تعیین مدارس منتخب به‌عنوان پایگاه‌های حامی
5. بهره‌گیری از محتوای آموزشی استاندارد و منابع الکترونیکی
6. طراحی فعالیت‌های آموزشی و تمرین‌های متناسب با نیاز هر دانش‌آموز
7. جلب مشارکت خانواده‌ها در حمایت از یادگیری
8. پایش مستمر پیشرفت دانش‌آموزان و اصلاح برنامه‌های آموزشی بر اساس نتایج ارزشیابی

نیروی انسانی (بند ۱۳)

تأمین نیروی انسانی طرح، با رعایت قوانین و مقررات حاکم و بخشنامه‌های صادره — به‌ویژه بخشنامه شماره ۷۰۰/۷ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۰۲ معاونت برنامه‌ریزی و توسعه منابع — و در چارچوب توسعه منابع امکان‌پذیر خواهد بود. نیروی مجری از میان معلمان رسمی، حق‌التدریس آزاد، دانشجومعلمان، فرهنگیان بازنشسته و نیروهای داوطلب تأمین می‌شود.

وظایف اداره کل آموزش و پرورش استان (بند ۱۴)

• برنامه‌ریزی، راهبری و سیاست‌گذاری اجرای طرح
• تأمین و توزیع اعتبارات و منابع مورد نیاز
• ابلاغ دستورالعمل‌ها و هماهنگی با مناطق
• نظارت بر حسن اجرای برنامه
• تحلیل عملکرد مناطق
• تهیه و ارسال گزارش نهایی اجرای طرح به وزارت آموزش و پرورش

وظایف مناطق و نواحی (بند ۱۵)

• تشکیل کمیته اجرایی طرح
• تعیین پایگاه‌های آموزشی
• سازماندهی و به‌کارگیری نیروی انسانی
• هماهنگی با مدارس
• نظارت بر اجرای مطلوب برنامه
• بازدید از کلاس‌های آموزشی

وظایف مدارس (بند ۱۶)

• شناسایی دانش‌آموزان مشمول
• اطلاع‌رسانی و جلب مشارکت خانواده‌ها
• برنامه‌ریزی و اجرای کلاس‌های حمایتی
• ثبت اطلاعات و مستندسازی فعالیت‌ها
• پیگیری حضور و پیشرفت دانش‌آموزان
• همکاری در اجرای ارزشیابی پایانی

دستاوردهای مورد انتظار (بند ۱۷)

• پوشش کامل دانش‌آموزان مشمول
• بهبود یادگیری دانش‌آموزان نسبت به وضعیت اولیه
• ارتقای مهارت‌های پایه در دروس هدف
• کاهش تکرار پایه
• افزایش آمادگی دانش‌آموزان برای ورود به پایه بالاتر
• افزایش مشارکت خانواده‌ها در فرایند یادگیری
• بهره‌گیری مؤثر از ظرفیت‌های آموزشی منطقه و استان
• شناسایی و ارجاع دانش‌آموزان دارای اختلالات یادگیری به مراکز تخصصی در صورت نیاز

پایش، ارزیابی و گزارش‌دهی (بند ۱۸)

پایش و ارزیابی اجرای طرح در سه سطح انجام می‌شود:

• الف) پایش مدرسه: بررسی حضور و مشارکت دانش‌آموزان، ثبت روند پیشرفت یادگیری، ارائه بازخورد مستمر به دانش‌آموز و خانواده
• ب) نظارت منطقه و استان: بازدید از پایگاه‌های آموزشی، بررسی کیفیت اجرای برنامه، تحلیل گزارش‌های مدارس، ارائه بازخوردهای اصلاحی
• ج) ارزیابی پایانی: در پایان اجرای طرح، مناطق موظف‌اند ارزشیابی پایانی منطقه‌ای در دروس فارسی، ریاضی و علوم را اجرا کرده و میزان بهبود یادگیری دانش‌آموزان تحت پوشش را بررسی کنند

نتایج این ارزشیابی، همراه با گزارش عملکرد مدارس، مبنای تحلیل اثربخشی طرح، برنامه‌ریزی آموزشی سال تحصیلی آینده و ارزیابی عملکرد مناطق و استان‌ها قرار خواهد گرفت.

تأمین منابع (بند ۱۹)

منابع مالی اجرای طرح از محل اعتبارات کیفیت‌بخشی، ظرفیت خیرین مدرسه‌یار، درآمدهای اختصاصی استان‌ها و سایر منابع قانونی تأمین خواهد شد.

تقدیر و تشویق (بند ۲۰)

از استان‌ها، مناطق، مدارس و عوامل اجرایی که در اجرای مطلوب طرح، پوشش حداکثری دانش‌آموزان، ارتقای کیفیت آموزش و تحقق اهداف این شیوه‌نامه عملکرد مؤثری داشته باشند، مطابق ضوابط وزارت آموزش و پرورش تقدیر خواهد شد.

پیوست‌های شیوه‌نامه (۶ فرم رسمی)

شیوه‌نامه در انتهای خود، ۶ فرم اجرایی را به‌عنوان پیوست معرفی کرده که مدارس موظف به تکمیل آن‌ها هستند:

1. شناسنامه پایگاه آموزشی طرح حامی
2. برنامه آموزشی پایگاه
3. فرم شناسایی دانش‌آموز
4. فرم حضور و غیاب
5. چک‌لیست بازدید منطقه از پایگاه حامی
6. گزارش نهایی پایگاه حامی

اگر می‌خواهید هر ۶ فرم رسمی این پیوست، به‌همراه صورتجلسات هر مرحله و گزارش‌های دوره‌ای را به‌صورت آماده و برندشده داشته باشید، بسته کامل طرح حامی مدرسه فایل را ببینید.

سوالات متداول درباره متن شیوه‌نامه

اصل PDF این شیوه‌نامه را از کجا می‌توان گرفت؟

نسخه رسمی از طریق سامانه‌های داخلی وزارت آموزش و پرورش به ادارات کل استان‌ها و از آن‌جا به مناطق و مدارس ابلاغ می‌شود. اگر مدرسه‌تان هنوز نسخه را دریافت نکرده، از کارشناس منطقه یا ناحیه آموزش و پرورش خود درخواست کنید.

آیا این شیوه‌نامه هرسال تغییر می‌کند؟

بله. طرح حامی هرسال (و گاهی در چند نوبت در طول همان سال) با شماره ابلاغیه و جزئیات تازه منتشر می‌شود. این صفحه مشخصاً بر مبنای ابلاغیه ۲۰۰/۳۴۰ ویژه تابستان ۱۴۰۵ نوشته شده است.

فرق «بخشنامه» و «شیوه‌نامه» طرح حامی چیست؟

در گفت‌وگوی روزمره این دو عبارت اغلب به‌جای هم به کار می‌روند. سند رسمی مورد بحث در این صفحه دقیقاً «شیوه‌نامه اجرایی» نام دارد و از طریق یک ابلاغیه (نامه رسمی شماره‌دار) به استان‌ها ارسال شده است.

این صفحه، پیاده‌سازی بند‌به‌بند شیوه‌نامه اجرایی طرح حامی ویژه تابستان ۱۴۰۵ (ابلاغیه ۲۰۰/۳۴۰) است. برای نمای کلی‌تر و پرسش‌های عمومی درباره طرح، راهنمای جامع طرح حامی آموزش و پرورش را ببینید.